მულჩერის სამუშაო სიმაღლე და მოძრაობის სიჩქარე: როგორ მივიღოთ კარგი შედეგი

ერთსა და იმავე მულჩერს ორ ნაკვეთზე სრულიად განსხვავებული შედეგი შეიძლება ჰქონდეს. მიზეზი ყოველთვის დანადგარის სიმძლავრე ან დანების მდგომარეობა არ არის. დაქუცმაცების ხარისხზე ძლიერ მოქმედებს ორი ურთიერთდაკავშირებული პარამეტრი: მიწიდან სამუშაო სიმაღლე და ტრაქტორის წინსვლის სიჩქარე.

ძალიან დაბალი სიმაღლე ზრდის ნიადაგთან, ქვებსა და ფესვებთან შეხების რისკს. ზედმეტად მაღალი პოზიცია კი შეიძლება გრძელ ღეროებსა და ნასხლავს დაუმუშავებლად ტოვებდეს. სწრაფი მოძრაობისას როტორი ერთ მონაკვეთზე ნაკლებ დროს მუშაობს, ძალიან ნელი სვლა კი ავტომატურად საუკეთესო შედეგს არ ნიშნავს და შეუძლია ზედმეტი ენერგია და დრო დახარჯოს.

უნივერსალური რიცხვი არ არსებობს. სწორი რეჟიმი დამოკიდებულია კონკრეტულ მოდელზე, სამუშაო ორგანოებზე, როტორის კონსტრუქციაზე, მასალის ტიპსა და რაოდენობაზე, ზედაპირის რელიეფზე და ტრაქტორის შესაძლებლობაზე.

რას ნიშნავს სამუშაო სიმაღლე

სამუშაო სიმაღლე არის როტორისა და სამუშაო ორგანოების პოზიცია მიწის ზედაპირთან მიმართებით. ბევრ ფლაილ-მულჩერზე მას აკონტროლებს უკანა როლიკი, გვერდითი სრიალა თხილამურები და ტრაქტორის სამწერტილოვანი დაკიდების რეგულირება. სხვადასხვა მოდელზე პროცედურა განსხვავდება, ამიტომ ცვლილება სახელმძღვანელოს მიხედვით უნდა შესრულდეს.

მნიშვნელოვანია, რომ მულჩერის კორპუსი სამუშაო მიმართულებაში სწორად იდგეს. თუ წინა და უკანა მხარე არასწორ კუთხეშია, მასალის შემოსვლა, განმეორებითი დაქუცმაცება და გამოსვლა იცვლება. მარცხენა და მარჯვენა მხარეს განსხვავებული სიმაღლე კი არათანაბარ ზოლებს ტოვებს.

რეგულირებამდე ტრაქტორი და მულჩერი უნდა იდგეს მყარ, სწორ ზედაპირზე. ძრავა უნდა გამოირთოს, PTO გაითიშოს, გასაღები ამოიღოს ოპერატორმა და მოძრავი ნაწილები სრულად გაჩერდეს. მულჩერის ქვეშ მუშაობა მხოლოდ ჰიდრავლიკურ ამწეზე დაყრდნობით დაუშვებელია.

რა ხდება, როდესაც მულჩერი ძალიან დაბლაა

მიწასთან ზედმეტად ახლოს მუშაობას ხშირად უკეთეს დაქუცმაცებას უკავშირებენ, მაგრამ მას რამდენიმე უარყოფითი შედეგი აქვს:

• დანები ან ჩაქუჩები ეხება მიწას, ქვებსა და ფესვებს;
• აჩქარებულია სამუშაო ორგანოებისა და სამაგრების ცვეთა;
• იზრდება უცხო საგნის გამოტყორცნის რისკი;
• როტორში ხვდება მეტი მტვერი და ნიადაგი;
• ტრაქტორის დატვირთვა და საწვავის ხარჯი შეიძლება გაიზარდოს;
• უსწორმასწორო ზედაპირზე მულჩერი ხშირად იღებს დარტყმას;
• შეიძლება დაზიანდეს მცენარის ზედაპირული ფესვები ან ნიადაგის საფარი.

თუ მუშაობისას ისმის პერიოდული დარტყმა, ჩნდება მტვრის ძლიერი ღრუბელი ან კორპუსი მიწის კონტურს ხშირად ეჯახება, საჭიროა გაჩერება და პარამეტრების გადამოწმება. დაზიანებული სამუშაო ორგანოს აღმოჩენისას მუშაობა არ უნდა გაგრძელდეს.

რა ხდება, როდესაც მულჩერი ძალიან მაღლაა

ზედმეტად მაღალი პოზიცია ამცირებს მიწასთან კონტაქტს, თუმცა ჭრისა და დაქუცმაცების ხარისხიც შეიძლება გააუარესოს. მაღალი ბალახის ქვედა ნაწილი დაუმუშავებელი რჩება, წვრილი ნასხლავი როტორის ქვეშ ვერ ხვდება, ხოლო რიგთაშორისში არათანაბარი საფარი მიიღება.

მაღალი რეჟიმი ზოგჯერ შეგნებულად გამოიყენება პირველ გავლაზე, როდესაც მასალა ძალიან მაღალი და მკვრივია. შემდეგ, თუ მწარმოებლის ინსტრუქცია და ნაკვეთის პირობები იძლევა საშუალებას, შესაძლებელია სიმაღლის კორექტირება და მეორე გავლა. ეს ხშირად უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე ერთ გავლაზე ზედმეტად დაბლა მუშაობა.

როგორ მოქმედებს მოძრაობის სიჩქარე

წინსვლის სიჩქარე განსაზღვრავს, რამდენი მასალა შედის კორპუსში დროის ერთეულში და რამდენ ხანს მოქმედებს როტორი კონკრეტულ მონაკვეთზე. თუ ტრაქტორი ზედმეტად სწრაფად მოძრაობს, შეიძლება მივიღოთ:

• გრძელი, დაუქუცმაცებელი ღეროები;
• ნასხლავის არათანაბარი ფრაქცია;
• გამოტოვებული ზოლები;
• როტორის ბრუნვის ვარდნა მძიმე მასალაში;
• გადაცემის სისტემის პერიოდული გადატვირთვა;
• კორპუსში მასალის დაგროვება ან გაჭედვა.

სიჩქარის შემცირება როტორს მეტი დროის მუშაობის საშუალებას აძლევს, მაგრამ ეს მხოლოდ უსაფრთხო დიაპაზონში უნდა გაკეთდეს. ძალიან ნელი სვლა ვერ გამოასწორებს დაბლაგვებულ დანებს, არასწორ სიმაღლეს ან შეუსაბამო მულჩერს. თუ ძრავის ხმა იცვლება, ბრუნვა ეცემა ან გადაცემა სრიალის ნიშნებს აჩვენებს, საჭიროა გაჩერება და მიზეზის დადგენა.

John Deere-ის ოფიციალურ საოპერაციო მითითებაში მოძრაობის დაწყება ნელა და უსაფრთხო სამუშაო სიჩქარის შერჩევაა რეკომენდებული. კონკრეტული რიცხვის ნაცვლად ეს პრინციპი აჩვენებს, რომ სიჩქარე ოპერატორმა პირობების მიხედვით უნდა მოარგოს და არა მხოლოდ ტრაქტორის მაქსიმალურ შესაძლებლობას.

სიმაღლე და სიჩქარე ერთად უნდა დავარეგულიროთ

ეს ორი პარამეტრი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი არ არის. მაღალი, მკვრივი მასალა მულჩერის კორპუსში დიდ მოცულობას ქმნის. თუ ამ დროს სიმაღლე დაბალია და სიჩქარე მაღალი, როტორს ერთდროულად ზედმეტი მასალის დამუშავება უწევს. შედეგი შეიძლება იყოს უხეში ნარჩენი, ბრუნვის ვარდნა და გადატვირთვა.

პირიქით, შედარებით მაღალი საწყისი პოზიცია და ზომიერი სვლა მასალის ეტაპობრივ მიღებას უწყობს ხელს. უკვე მოვლილ, თანაბარ ფართობზე შეიძლება განსხვავებული რეჟიმი იყოს ეფექტური. ამიტომ პარამეტრი უნდა შეირჩეს საცდელ მონაკვეთზე და შეფასდეს არა მხოლოდ ვიზუალური შედეგით, არამედ დანადგარის ხმაზე, ვიბრაციასა და დატვირთვაზე დაკვირვებით.

საცდელი მონაკვეთის მეთოდი

სამუშაოს დაწყებამდე სასარგებლოა ნაკვეთის წარმომადგენლობითი, მოკლე მონაკვეთის არჩევა. მასზე უნდა გვხვდებოდეს ისეთი ბალახი ან ნასხლავი, როგორიც ფართობის ძირითად ნაწილშია.

1. წინასწარ დაათვალიერეთ ტერიტორია და მოაშორეთ ქვა, მავთული, ლითონი და სხვა ხილული საგნები.
2. დააყენეთ სამუშაო სიმაღლე მოდელის სახელმძღვანელოსა და ნაკვეთის მდგომარეობის შესაბამისად.
3. დაიწყეთ ნელი, სტაბილური წინსვლით და მოერიდეთ მკვეთრ მოხვევას.
4. საცდელი მონაკვეთის შემდეგ სრულად გააჩერეთ დანადგარი უსაფრთხო პროცედურით.
5. შეაფასეთ ნარჩენის ზომა, დაუმუშავებელი ზოლები, მიწასთან შეხების კვალი და დანადგარის ქცევა.
6. შეცვალეთ მხოლოდ ერთი პარამეტრი — სიმაღლე ან სიჩქარე — რათა შედეგის მიზეზი ნათლად დაინახოთ.
7. შესაფერისი რეჟიმი ჩაინიშნეთ მომდევნო სამუშაოებისთვის, თუმცა ყოველი ახალი ნაკვეთი თავიდან შეაფასეთ.

თუ პირველი გავლა ხარისხიანია და დანადგარი სტაბილურად მუშაობს, სიჩქარის გაზრდა მხოლოდ მცირე ნაბიჯებით შეიძლება. მაქსიმალური წარმადობის დევნამ არ უნდა გადაფაროს უსაფრთხოება და დაქუცმაცების ხარისხი.

სხვადასხვა მასალისთვის განსხვავებული მიდგომა

რეგულარულად მოვლილი ბალახი

თანაბარ ზედაპირზე, სადაც ბალახი ხშირი, მაგრამ რბილია, შესაძლებელი ხდება სტაბილური სვლა და შედარებით ერთგვაროვანი ჭრა. სიმაღლე უნდა ინარჩუნებდეს სასურველ საფარს და სამუშაო ორგანოებს მიწასთან არ აკავშირებდეს.

მაღალი და სველი მცენარეულობა

სველი მასალა მძიმეა და ერთმანეთს ეკვრის. კორპუსში ერთდროულად დიდი რაოდენობით შესვლამ შეიძლება გამტარობა შეამციროს. ასეთ პირობებში ხშირად საჭიროა უფრო ფრთხილი სვლა, მასალის მცირე ულუფებით მიღება და კორპუსის უსაფრთხო გაწმენდის უფრო ხშირი კონტროლი. გაწმენდა მხოლოდ სრულად გამორთულ დანადგარზე შეიძლება.

ვაზისა და ბაღის ნასხლავი

ნასხლავი სასურველია რიგში თანაბრად იყოს განაწილებული და არ აჭარბებდეს კონკრეტული მოდელის დასაშვებ დიამეტრს. დიდი გროვა როტორს ერთბაშად ტვირთავს. თუ მასალა არათანაბრადაა განაწილებული, სიჩქარე გროვასთან მიახლოებისას წინასწარ უნდა შემცირდეს; საჭრელ ზონაში მოხვედრის შემდეგ მკვეთრი გაჩერება შეიძლება გაჭედვის მიზეზი გახდეს.

უსწორმასწორო და ქვიანი ზედაპირი

ასეთ ნაკვეთზე საჭიროა მეტი კლირენსი და უფრო ნელი სვლა, რათა ოპერატორმა დაბრკოლებაზე რეაგირება მოასწროს. არცერთი სამუშაო სიმაღლე არ აუქმებს უცხო საგნის გამოტყორცნის რისკს. ადამიანები და ცხოველები სამუშაო ზონიდან უსაფრთხო მანძილზე უნდა იყვნენ მწარმოებლის მოთხოვნის შესაბამისად.

ტრაქტორის პარამეტრები, რომლებიც შედეგს ცვლის

მულჩერის ხარისხიანი მუშაობისთვის მხოლოდ წინსვლის სიჩქარე არ კმარა. მნიშვნელოვანია მწარმოებლის მიერ მოთხოვნილი PTO რეჟიმი, ტრაქტორის სიმძლავრე, დაკიდების გეომეტრია და დანადგარის წონასთან თავსებადობა. PTO-ის დასაშვებზე განსხვავებული ბრუნვით მუშაობა სახიფათოა და შეიძლება გადაცემის სისტემა დააზიანოს.

ასევე უნდა შემოწმდეს, რომ ტრაქტორის მართვის სიჩქარის დიაპაზონი იძლეოდეს ნელი, თანაბარი სვლის შესაძლებლობას მოთხოვნილ PTO რეჟიმში. თუ ამისთვის ძრავის ან PTO-ის არასწორი რეჟიმია საჭირო, ტრაქტორისა და დანადგარის კომბინაცია სპეციალისტმა უნდა შეაფასოს.

მოდელის არჩევა სამუშაო პირობების მიხედვით

სიმაღლისა და სიჩქარის რეგულირება ვერ შეცვლის დანადგარის ძირითად დანიშნულებას. მსუბუქი ბალახის მულჩერი არ უნდა გამოვიყენოთ მისთვის ზედმეტად მსხვილ ნასხლავში. შეძენამდე შესადარებელია სამუშაო სიგანე, დასაშვები ტოტის დიამეტრი, გადაადგილების სისტემა და ტრაქტორის მოთხოვნები. შესაბამისი ვარიანტების დათვალიერება შესაძლებელია AGROIT-ის ბაღის მულჩერების გვერდზე.

ხეების რიგთან მისადგომად განკუთვნილი მულჩერი ჰიდრავლიკური დისკით აერთიანებს ძირითად მულჩერსა და გვერდით დისკს. ასეთი კონფიგურაციისას სამუშაო სიმაღლესა და სიჩქარეს ემატება დისკის პოზიციისა და ჰიდრავლიკური სენსორის სწორი რეგულირება, რაც კონკრეტული მოდელის ინსტრუქციით უნდა შესრულდეს.

ნიშნები, რომ რეჟიმი უნდა შეიცვალოს

სამუშაო უნდა შეჩერდეს და პარამეტრები გადამოწმდეს, თუ:

• როტორის ბრუნვა შესამჩნევად ეცემა;
• ჩნდება ძლიერი ან ახალი ვიბრაცია;
• ისმის განმეორებითი დარტყმა ან მეტალის ხმა;
• მიწა და ქვები ხშირად ხვდება კორპუსში;
• რჩება ფართო დაუმუშავებელი ზოლები;
• ღვედის სრიალის სუნი ან კვამლი ჩნდება;
• კორპუსში მასალა გროვდება;
• ტრაქტორი კარგავს სტაბილურობას ან მართვადობას.

ძლიერი ვიბრაციისას მხოლოდ სიმაღლის აწევა საკმარისი დიაგნოსტიკა არ არის. საჭიროა დანების ან ჩაქუჩების, როტორის, საკისრების, PTO-ისა და სამაგრების შემოწმება.

დასკვნა

კარგი დაქუცმაცება მიიღება მაშინ, როდესაც მულჩერის სიმაღლე იცავს სამუშაო ორგანოებს მიწასთან ზედმეტი კონტაქტისგან, ხოლო მოძრაობის სიჩქარე როტორს მასალის დამუშავებისთვის საკმარის დროს აძლევს. საუკეთესო რეჟიმი წინასწარ მოცემული ერთი რიცხვი არ არის — ის საცდელ მონაკვეთზე, მწარმოებლის დასაშვებ დიაპაზონში უნდა მოიძებნოს.

უსაფრთხო მუშაობის საფუძველია ტერიტორიის წინასწარი დათვალიერება, ტრაქტორისა და მულჩერის თავსებადობა, გამართული დამცავი ელემენტები და ცვლილებების ეტაპობრივად შეტანა. თუ შედეგი მხოლოდ სახიფათოდ დაბალი სიმაღლით ან გადაცემის მუდმივი გადატვირთვით მიიღება, საჭიროა არა რეჟიმის ძალით შენარჩუნება, არამედ დანადგარის შესაბამისობისა და ტექნიკური მდგომარეობის ხელახლა შეფასება.